Tags

, , , , , , , , , , , ,

Les plus bel amour de Don Juan, titelpagina

Le plus bel amour de Don Juan, titelpagina

Een paar jaar geleden kocht ik bij een antiquariaat in Utrecht deze fraaie illustraties voor ‘Le plus bel amour de Don Juan’. Vrij vertaald: ‘De mooiste verovering van Don Juan’. Sindsdien ben ik op zoek naar de kunstenaar die deze illustraties heeft gemaakt. Wellicht kunt u mij daarbij helpen…

Maar eerst wat meer over het verhaal. Le plus bel amour de Don Juan is een van de 6 verhalen uit de omstreden novellebundel Les Diaboliques van de Franse schrijver Jules-Amédée Barbey d’Aurevilly (1808-1889). Barbey d’Aurevilly was een voorloper van het decadentisme en wordt wel gezien als de schakel tussen de zwarte romantiek en het symbolisme.

Illustratie uit Les plus bel amour de Don Juan

Illustratie uit Le plus bel amour de Don Juan

Franse graaf
Le plus bel amour de Don Juan gaat uiteraard over Don Juan, de legendarische vrouwenversierder die rond 1620 voor het eerst opduikt in het boek El Burlador de Sevilla van de Spaanse schrijver Tirso de Molina. In de versie Barbey d’Aurevilly is Don Juan echter een Franse graaf, een reïncarnatie van de eeuwige Don Juan. Als de graaf een dagje ouder wordt, wordt hij uitgenodigd voor een (laatste) avondmaaltijd met 12 van zijn voormalige adellijke minnaressen. In het gezelschap van zijn vrouwelijke ‘discipelen’ blikt hij terug op zijn leven. Wie was zijn mooiste verovering willen de vrouwen weten?

Illustratie uit Les plus bel amour de Don Juan

Illustratie uit Les plus bel amour de Don Juan

Wonder
Hier krijgt het verhaal een wending. Want de vrouw die Don Juan als zijn mooiste verovering beschouwt, is niet een van de vele mooie dames die hij heeft bemind. Nee, Don Juan, ziet zelf de verleiding van de vrome 13-jarige dochter van een van zijn minnaressen als zijn grootste daad. Het gelovige meisje dat aanvankelijk niets van hem wil weten, vertelt op een dag tijdens haar biecht dat ze zwanger is van Don Juan. Het wonder zou gebeurd zijn toen ze op een avond – vlak nadat Don Juan was opgestaan – in zijn nog warme stoel ging zitten. Daarna stond haar lichaam in vuur en vlam en wist ze dat ze zwanger was.

Satanische verleider
Dit verhaal heeft, zoals u waarschijnlijk al wel tussen de regels door heeft gelezen, opvallende overeenkomsten met het Nieuwe Testament. Denk aan het laatste avondmaal en de 12 discipelen van Jezus en aan de onbevlekte ontvangenis van Maria. Alleen is Don Juan geen messias maar een satanische verleider. Hij schept er extra genoegen in om een jong en onschuldig meisje te verleiden. Het motto van Le plus bel amour de Don Juan luidt niet voor niets: ‘Le meilleur régal du diable, c’est une innocence’. Wederom vrij vertaald: ‘De grootste traktatie voor de duivel, is onschuld’.

Illustratie uit Les plus bel amour de Don Juan

Illustratie uit Le plus bel amour de Don Juan

Femme fatale
Aan de andere kant kun je het verhaal natuurlijk ook anders zien. Want hoe onschuldig is een meisje van 13 jaar? Koesterde de dochter in het geheim misschien warme gevoelens voor de minnaar van haar moeder? Hiermee roept de schrijver het beeld op van de femme fatale, de vrouw die al vanaf haar geboorte geneigd is naar het kwade en de man hierin meesleept, een populair thema in de literatuur van die tijd. Ook in de andere verhalen in Les Diaboliques spelen duivelse vrouwen een hoofdrol.

Félicien Rops, 1882 - Le plus bel amour de Don Juan

Félicien Rops, 1882 – Le plus bel amour de Don Juan

Oproer
Hoewel Barbey d’Aurevilly zich in zijn voorwoord opwierp als een goed katholiek die zijn lezers wilde waarschuwen voor de verleidingen van het kwaad, ontging het ook zijn tijdgenoten niet dat hij er wel erg veel genoegen in schepte om tegen heilige huisjes te schoppen. Toen Les Diaboliques in 1874 voor het eerst in boekvorm verscheen, zorgde het boek dan ook voor grote beroering. Na een paar dagen werden de resterende exemplaren op bevel van het ministerie van Justitie in beslag genomen. Het duurde tot 1882 voordat het werk opnieuw werd uitgegeven en sindsdien zijn er in het Frans ontelbare publicaties geweest. Een van de mooiste uitgaven is de 2e druk met illustraties van Felicièn Rops.

Onbekende kunstenaar
Maar terug naar onze illustraties, want tot op heden heb ik nog niet kunnen achterhalen wie ze gemaakt heeft. De etsen zijn niet gesigneerd en op internet heb ik geen soortgelijke afbeeldingen kunnen vinden. Ik schat zelf dat ze na 1925 gemaakt zijn, waarschijnlijk in de jaren 30 of nog iets later. Dit leid ik af uit de vormgeving: de titelpagina ademt nog wel de sfeer van de art deco maar de andere illustraties ogen moderner. Maar ik kan me hier natuurlijk in vergissen, sommige jugendstil illustraties van rond 1900 ogen ook zeer modern.

Illustratie uit Les plus bel amour de Don Juan

Illustratie uit Le plus bel amour de Don Juan

Psychologie
Wat mij vooral opvalt, is dat de prenten een symbolistische uitstraling hebben. De kunstenaar is er goed in geslaagd om de donkere karaktertrekken van de personages uit het verhaal te verbeelden. Zo laat de grote afbeelding hierboven goed zien dat het meisje bezeten is van Don Juan. Verder zijn de kleine krabbelachtige scènes onder de grote afbeeldingen opvallend. Ook valt mij op het geen uitgesproken erotische afbeeldingen zijn, maar dat de kunstenaar zich vooral heeft gericht op de psychologische kant van het verhaal. Wat dat betreft zijn de illustraties van Félicien Rops veel explicieter.

Enfin, wellicht zijn er lezers die mij kunnen helpen bij mijn zoektocht. Dus heeft u een idee wie de maker van deze fraaie etsen is? Laat het mij dan weten!

PS: u kunt de illustraties groot bekijken door erop te klikken.