Categoriearchief: Nieuwe Kunst

Binnenkijken in Jachtslot de Mookerheide

Boswachter Ellen Luijks van Natuurmonumenten kreeg zo veel verzoeken van dagjesmensen die foto’s wilden maken, dat ze besloot om Jachtslot de Mookerheide één dag open te stellen voor (amateur)fotografen. Op zaterdag 20 april was het zo ver en mocht ik samen met zo’n vijftien andere liefhebbers vier uur binnenkijken in het leegstaande jachthuis dat bekendstaat om zijn spectaculaire jugendstil-interieur.

Lees verder Binnenkijken in Jachtslot de Mookerheide

Niet meer dan een versierd velletje papier

Het prospectus werd waarschijnlijk voor het eerst gebruikt om de 2e druk van ‘Een Liefde’ van Lodewijk van Deyssel aan te kondigen.

Er zijn er duizenden van gedrukt, maar slechts enkele van bewaard gebleven. Het prospectus van Scheltema en Holkema’s Boekhandel – ontworpen door Theo Nieuwenhuis in 1899 – is een van de eenvoudigste, maar ook een van de fraaist versierde drukwerkjes in de stijl van de Nieuwe Kunst. Zelden werd er zo veel aandacht besteed aan de vormgeving van een ‘gewone’ boekaankondiging.

Unieke topstukken op tentoonstelling over art-nouveauboeken

Ik kijk er al een tijdje reikhalzend naar uit. Museum Meermanno en de Koninklijke Bibliotheek houden binnenkort een gezamenlijke expositie over de art-nouveauboeken van Gerrit Willem Dijsselhof, Carel Adolph Lion Cachet en Theo Nieuwenhuis. Naast topstukken uit de eigen collecties zullen er ook prachtige boekbanden en toegepaste grafiek uit de Koninklijke Verzamelingen en de Collectie Braches van de UB Leiden te zien zijn. Kortom, het mooiste dat er op dit gebied is gemaakt.

G.W. Dijsselhof: pionier van de boekkunst

Kunst en Samenleving, 2e druk 1903, bandontwerp: G.W. Dijsselhof

Sierkunstenaar Gerrit Willem Dijsselhof (1866-1924) heeft maar enkele boekbanden ontworpen. Toch geldt hij als een belangrijk vernieuwer op het gebied van de boekversiering. Zijn band voor Walter Crane’s ‘Kunst en samenleving’ is onbetwist een van de mijlpalen uit de geschiedenis van de Nederlandse boekkunst.

Band voor Een pic-nic in proza (1892)

In 1892 ontwerpt Dijsselhof zijn eerste boekband voor de verzamelbundel Een pic-nic in Proza. Deze band vertoont een aantal opvallende overeenkomsten met een boekband van de Engelse ontwerper Walter Crane (1845-1915) voor zijn eigen boek The claims of decorative art uit datzelfde jaar. Niet alleen zijn beide banden groen van kleur, ook het formaat en de vlakverdeling op het voorplat komen grotendeels overeen. Maar er zijn ook verschillen. In tegenstelling tot het Engelse voorbeeld benadrukt Dijsselhof in zijn versiering het materiaalgebruik en de constructie van de band. Zo verbeelden de doorlopende lijnen op de platten en over de rug de bindtouwen van het boek. De afgebeelde varens en vlinders staan symbool voor lichaam en ziel, voor aardse en hemelse schoonheid.

Boekbanden van het Koninklijk Huis

Sportalbum, gebatikte boekband Carel Adolph Lion Cachet, aangeboden in 1898 t.g.v. de inhuldiging van koningin Wilhelmina (foto: Koninklijke Verzamelingen).

Het Koninklijk Huis heeft door de jaren heen vele boeken, fotoalbums en andere huldeblijken cadeau gekregen die gebonden zijn in een bijzondere boekband. De mooiste exemplaren zijn te bewonderen op de website van het Koninklijk Huis. Er zijn opvallend veel boeken bij van rond 1900, toen het ambacht van boekbinden een bloeiperiode doormaakte.

Lees verder Boekbanden van het Koninklijk Huis

De Couperus-banden van Jan Toorop

Jan Toorop was naast schilder en tekenaar ook een succesvol boekbandontwerper. Het meest bekend zijn z’n bandtekeningen voor de boeken van Louis Couperus: Metamorfoze, Psyche, Babel en God en goden.

Het eerste boek van Couperus waarvoor Toorop de band heeft ontworpen, is Metamorfoze. Deze psychologische roman verscheen in 1897 bij uitgeverij L.J. Veen in Amsterdam. Voor Toorop moet het een buitenkansje geweest zijn om zich te kunnen onderscheiden op het vlak van de boekversiering, die op dat moment een bloeiperiode doormaakte. Zijn symbolistische tekenstijl paste uitstekend bij de inhoud van het deels autobiografische verhaal waarin Couperus zijn diepste zielenroerselen prijsgeeft.

Lees verder De Couperus-banden van Jan Toorop

Een Hollandse variant op Salomé

Een van de mooiste Nederlandse jugendstil-uitgaven is ‘Dat Liedekin van Heere Halewine’. Dit middeleeuwse lied werd in 1904 in boekvorm uitgegeven door De Erven F. Bohn in Haarlem en gedrukt bij Lankhout & Co. in Den Haag. Het bestaat uit een map met 27 grote gelithografeerde kleurenplaten van Hendricus Jansen.

‘Nog herinner ik mij den indruk, dien de prenten allerwegen hebben gemaakt, toen ze in den Haagschen Kunstkring [in 1904] geëxposeerd waren’, schrijft G.H. Pannekoek jr. in De verluchting van het boek uit 1927. ‘Henricus teekende makkelijk, wat hem soms parten heeft gespeeld, maar aan dit boek heeft hij met veel liefde gearbeid en elk detail verzorgd. Het is, evenals Derkinderens Gijsbreght, een boek, dat niet vergeten worden zal.’

Jugendstil expositie in American Hotel

Het American Hotel aan het Leidseplein is een van de mooiste jugendstil-gebouwen van Amsterdam. In 1975 was hier een bijzondere expositie over toegepaste kunst rond 1900 te zien. De getoonde stukken waren beschikbaar gesteld door verzamelaar Herman Domisse.

Lees verder Jugendstil expositie in American Hotel

Anno1900 bruikleengever tentoonstelling Art Nouveau in Nederland

In het Gemeentemuseum Den Haag is van 21 april tot en met 28 oktober 2018 de tentoonstelling ‘Art Nouveau in Nederland’ te zien. Collectie Anno1900 is bruikleengever voor deze bijzondere expositie, en ik ben natuurlijk zo trots als een pauw dat enkele van mijn pronkstukken nu in het museum te bewonderen zijn.

Anna Sipkema, aquarel-ontwerptekening omslagkalender Bloem en Blad juli 1905

Zo toont het museum 6 zeldzame ontwerptekeningen van Anna Sipkema voor de ‘Bloem en Blad kalender’ van 1905. Deze kalenderbladen tikte ik 3 jaar geleden op de kop bij een antiquariaat in Amsterdam. Ze waren afkomstig uit de overgenomen boedel van het failliete De Slegte. Volgens de verkoper hadden ze daar jarenlang onderop een stapel van nog uit te zoeken paperassen gelegen. Als verzamelaar is zo’n vondst natuurlijk geweldig, maar dat de ontwerptekeningen straks aan de muur hangen in het Gemeentemuseum geeft nog veel meer voldoening. Nu kan iedereen zien wat een geweldige kunstenares Anna Sipkema was en dat zij een prominente plek verdient op deze tentoonstelling.

Lees verder Anno1900 bruikleengever tentoonstelling Art Nouveau in Nederland