De danskunst van de serimpi’s en bedaja’s

Aquareltekening van een serimpi-danseres door Tyra Kleen. Bron: Carlotta, database van de Staatsmusea voor Wereldculturen – Collectie Etnografisch Museum Stockholm, Zweden

Beata van Helsdingen-Schoevers vergelijkt in haar Serimpi-boek de Javaanse danskunst met een zeldzame kasplant. ‘Een vreemdsoortige orchidee, die slechts aarden kan in de luxueuze, exotisch geparfumeerde omgeving der Javaanse vorsten.’ Het had maar weinig gescheeld of haar boek met fraaie illustraties van de Zweedse kunstenares Tyra Kleen, was er nooit gekomen.

Tyra Kleen, circa 1919/1920: schetst van een bedaja ketawang-danseres. Bron: Carlotta, database van de Staatsmusea voor Wereldculturen – Collectie Etnografisch Museum Stockholm, Zweden

‘Gelijk een sprookje van stille, somptueuze pracht is deze zwijgende, bijna beweeglooze rij meisjes, die, onzichtbaar haast, met nauwelijksche glijding der smalle, gele voetjes, volgens vaste wet voortschrijden naar haar plaats’, schrijft Van Helsdingen-Schoevers in haar boek over Javaanse hofdanseressen. ‘Zoo komen zij, vier of negen te samen, de serimpi’s of de bedaja’s, poëtische overlevering uit voorbije eeuwen. Een schoon geschubd slangenlijf lijkt de smalle kronkelende sleep achter haar voeten — zij staan er als godenbeeldjes, de oogen in deemoed neergeslagen, het bovenlijf iets naar voren gebogen. Vol gracie werpen zij met den rechtervoet den sleep achteruit; een enkel moment — dan zijgen ze allen als matte bloembladen ter aarde, en brengen in diepste nederigheid haar groet: de samengelegde fijne handjes voor het naar haren vorst gekeerde gelaat.’

Lees verder

Elegante art-decovrouwen van meestersnijder I Made Runda

De Balinese houtsnijder I Made Runda maakte elegante langgerekte vrouwenbeelden die geliefd waren bij de toeristen op Bali. Zijn art-deco-sculpturen zijn over de hele wereld verspreid. Veel daarvan zijn in Nederland terechtgekomen, meegenomen als souvenir uit voormalig Nederlands-Indië.

I Made Runda: Balinese danseres met lotusbloem, 1950-1970, hoogte: 47 cm

Onlangs kocht ik dit fraaie beeld van een danseres met lotusbloem van een Balinese beeldhouwer. Vooral de sierlijke art-decostijl sprak me aan en de knappe wijze waarop de houtsnijder de golvende bewegingen van de Balinese dans in hout heeft weten te vangen. De lotusbloem die de vrouw tegen haar hart houdt, is een oosters symbool voor de ziel en voor geestelijke verlichting. Maar het mooiste vind ik die verstilde, bijna mystieke blik op haar gezicht.

Lees verder

‘Hallo Bandoeng, hier Radio Kootwijk’

‘De betonnen kathedraal’, zo wordt het zendstation van Radio Kootwijk in de volksmond genoemd. Architect Jules Luthmann zou zich voor zijn indrukwekkende ontwerp ook hebben laten inspireren door de vormen van een Egyptische sfinx.

Insulinde-beeld op de Essenhof

Afbeelding

Wandelend over begraafplaats de Essenhof in Dordrecht liep ik tegen dit prachtige Insulinde-beeld aan. Het beeld is in 1898 gemaakt door Joseph Mendes da Costa voor het grafmonument ter ere van professor P.J. Veth. Deze bekende indoloog overleed in 1895 in Arnhem en werd in zijn geboorteplaats Dordrecht begraven. Drie jaar later gaven zijn vrienden aan Mendes da Costa opdracht om een grafmonument te maken.

Lees verder

Hoogtepunten uit de Dick Veeze Collectie

Kalenderblad van Theo Nieuwenhuis uit 1896 – Collectie Wolfsonian-FIU Library

De Amsterdamse verzamelaar Dick Veeze bracht in 20 jaar tijd een van de grootste en mooiste collecties Nederlandse art nouveau boekbanden en gelegenheidsgrafiek bij elkaar. In 1992 werd zijn verzameling aangekocht door het Wolfsonian Museum van de Florida International University in Miami. Hiermee verhuisde een van de belangrijkste en omvangrijkste nieuwe kunst-verzamelingen naar de Verenigde Staten. Op de weblog van de museumbibliotheek geeft een van de conservators een inkijkje in deze unieke collectie, die zo’n 2000 boeken, tijdschriften, kalenders, advertenties en originele ontwerpschetsen omvat.

Lees verder

René Lalique en zijn Nederlandse clientèle

Eindelijk wordt er ook in Nederland een grote tentoonstelling gewijd aan het werk van juwelenontwerper en glaskunstenaar René Lalique. Het Gemeentemuseum in Den Haag toont deze zomer letterlijk schitterende werken van deze ‘meester van de Franse art nouveau en art deco’. Aan de hand van ruim 100 exclusieve objecten geeft de expositie een beeld van de Nederlandse clientèle van de kunstenaar, zijn opdrachtgevers en hoe zijn werk hier werd ontvangen.

Lees verder